Welke elektrische arbeidsmiddelen moet u keuren?

Bij het keuren van elektrische arbeidsmiddelen volgens de NEN 3140 ontstaat vaak dezelfde vraag: welke apparaten moeten nu eigenlijk worden meegenomen in de periodieke keuring?

In de praktijk is het antwoord breder dan alleen elektrisch handgereedschap. Alles wat tijdens gebruik een elektrisch veiligheidsrisico kan opleveren, kan onder elektrische arbeidsmiddelen vallen. Denk hierbij aan machines, gereedschappen, apparaten, hulpmiddelen, voorzieningen en in bepaalde situaties ook persoonlijke beschermingsmiddelen.

Voorbeelden van elektrische arbeidsmiddelen die regelmatig gekeurd worden zijn boormachines, slijpmachines, kabelhaspels, verlengsnoeren, acculaders, bouwlampen, computers, printers, koffiezetapparaten en andere verplaatsbare elektrische apparaten.

Ook vast opgestelde machines kunnen onder de beoordeling vallen. Denk bijvoorbeeld aan een kolomboormachine, draaibank of andere stationaire machine. Deze apparaten worden vaak minder verplaatst dan handgereedschap, maar kunnen door hun vermogen, aansluiting of toepassing wel degelijk een verhoogd risico vormen.

Begin met een goede inventarisatie

Voordat u kunt bepalen wat er gekeurd moet worden, moet eerst duidelijk zijn welke elektrische arbeidsmiddelen binnen uw organisatie aanwezig zijn. Een bedrijfsbrede inventarisatie is daarbij de basis.

Tijdens deze inventarisatie kijkt u niet alleen naar losse apparaten, maar ook naar de omgeving waarin ze worden gebruikt. Een apparaat op kantoor heeft vaak een ander risicoprofiel dan hetzelfde apparaat op een bouwplaats, in een werkplaats of in een vochtige ruimte.

Het is verstandig om deze inventarisatie vast te leggen in de Risico-Inventarisatie en Evaluatie, beter bekend als de RI&E. Op die manier is duidelijk welke arbeidsmiddelen aanwezig zijn, welke risico’s eraan verbonden zijn en hoe vaak controle nodig is.

Periodiek keuren en keuren na reparatie

Elektrische arbeidsmiddelen worden niet alleen periodiek gekeurd. Ook na reparatie, modificatie of bij twijfel over de veiligheid is een nieuwe controle gewenst.

Een apparaat dat net gerepareerd is, kan technisch weer functioneren, maar moet ook elektrisch veilig zijn. Daarom is het verstandig om na werkzaamheden altijd een controle uit te voeren voordat het apparaat opnieuw in gebruik wordt genomen.

Ook bij zichtbare beschadiging, een val, overbelasting, brandschade of andere verdachte situaties is een extra inspectie noodzakelijk. De keuringsfrequentie is dus niet alleen afhankelijk van een vaste datum, maar ook van gebruik, omgeving en toestand van het apparaat.

Zelf keuren of uitbesteden?

Veel bedrijven vragen zich af of zij de NEN 3140 keuringen beter zelf kunnen uitvoeren of beter kunnen uitbesteden. Beide keuzes zijn mogelijk. Welke optie het beste past, hangt af van het aantal apparaten, de aanwezige kennis, de beschikbare tijd en de kosten.

Uitbesteden is vooral interessant wanneer er intern onvoldoende kennis aanwezig is of wanneer het aantal keuringen beperkt is. Een externe partij beschikt over ervaring, meetapparatuur en vaste procedures. Het nadeel is dat u afhankelijk bent van planning, beschikbaarheid en terugkerende keuringskosten.

Zelf keuren is vaak interessant wanneer er regelmatig elektrische arbeidsmiddelen gecontroleerd moeten worden. De investering zit dan vooral in opleiding, bevoegdheid en de aanschaf van een geschikte apparatentester. Daarna kunnen keuringen flexibel worden ingepland, bijvoorbeeld op rustige momenten of direct na onderhoud.

Inspectie uitbesteden

Wanneer u de keuring uitbesteedt, laat u de controle uitvoeren door een externe keuringspartij. Dit kan een goede keuze zijn als u geen eigen keurmeester heeft of wanneer onafhankelijkheid gewenst is.

Een externe inspecteur kijkt met een frisse blik naar uw elektrische arbeidsmiddelen. Dat voorkomt bedrijfsblindheid en geeft vaak een duidelijke rapportage van de staat van de apparaten.

Let wel: ook wanneer u de keuring uitbesteedt, blijft u als werkgever verantwoordelijk voor het overzicht. U moet kunnen aantonen welke apparaten gekeurd zijn, wanneer de volgende keuring nodig is en welke apparaten eventueel zijn afgekeurd.

De administratie blijft dus belangrijk. Denk aan keuringsrapporten, serienummers, locatiegegevens, keuringsstickers en herkeuringsdata.

Zelf NEN 3140 keuren uitvoeren

Wanneer u zelf gaat keuren, moet u beschikken over voldoende kennis, een duidelijke werkwijze en geschikte meetapparatuur. De werkgever moet ervoor zorgen dat de personen die de keuring uitvoeren hiervoor zijn opgeleid en bevoegd zijn aangewezen.

Bij veel bedrijven wordt hiervoor een installatieverantwoordelijke of keurmeester aangewezen. Deze persoon is verantwoordelijk voor het correct uitvoeren of organiseren van de inspecties.

Een schriftelijke werkinstructie is daarbij belangrijk. Hierin staat onder andere:

• welke apparaten gekeurd worden;
• welke stappen de keurmeester uitvoert;
• welke metingen worden gedaan;
• welke grenswaarden worden gebruikt;
• hoe afkeur wordt vastgelegd;
• hoe rapportages worden opgeslagen.

Met een goede apparatentester is de keuring van eenvoudige elektrische handgereedschappen meestal snel uit te voeren. De meting zelf kost vaak maar enkele minuten per apparaat. Het verzamelen van de apparaten en het verwerken van de administratie vraagt in de praktijk vaak meer tijd dan de test zelf.

Wanneer is zelf keuren interessant?

Of zelf keuren loont, hangt vooral af van het aantal keuringen per jaar. Bij een klein aantal apparaten kan uitbesteden eenvoudiger zijn. Bij grotere aantallen kan een eigen tester al snel interessant worden.

Maak hiervoor een eenvoudige berekening. Zet de kosten van uitbesteden af tegen de investering in een apparatentester, software, keuringsstickers en opleiding. Zo wordt snel duidelijk waar het omslagpunt ligt.

Ook gemak speelt een rol. Bedrijven met een technische dienst, servicemonteurs of veel elektrisch handgereedschap kiezen vaak voor zelf keuren omdat zij direct kunnen handelen. Een apparaat dat na reparatie getest moet worden, hoeft dan niet te wachten op een externe keuringspartij.

Welke stappen horen bij een NEN 3140 keuring?

Een NEN 3140 keuring begint altijd met een visuele inspectie. Dit is een belangrijk onderdeel van de controle. Veel gebreken zijn namelijk zichtbaar voordat er ook maar één meting is uitgevoerd.

Tijdens de visuele controle let u onder andere op beschadigde kabels, kapotte stekkers, scheuren in de behuizing, ontbrekende trekontlasting, losse onderdelen, vervuiling, sporen van oververhitting en ondeskundig uitgevoerde reparaties.

Na de visuele inspectie volgen de elektrische metingen. Welke metingen nodig zijn, hangt af van het type apparaat en de veiligheidsklasse.

Veelvoorkomende metingen zijn:

• weerstand van de beschermingsleiding;
• isolatieweerstand;
• vervangende lekstroom;
• verschilstroom;
• controle van de juiste werking.

Niet ieder apparaat wordt op dezelfde manier getest. Een klasse I apparaat vraagt andere controles dan een klasse II apparaat. Daarom is het belangrijk dat de keurmeester weet welke testprocedure bij welk arbeidsmiddel hoort.

Na de veiligheidsmetingen is het verstandig om een functietest uit te voeren. Daarmee controleert u of het apparaat niet alleen elektrisch veilig is, maar ook normaal werkt.

Rapportage en keuringssticker

Wanneer het apparaat is goedgekeurd, wordt het meestal voorzien van een keuringssticker. Op deze sticker staat wanneer het apparaat opnieuw gekeurd moet worden.

De meetresultaten worden vastgelegd in een rapportage. Dit kan op papier, maar bij moderne apparatentesters gebeurt dit steeds vaker digitaal. Digitale opslag heeft als voordeel dat rapporten eenvoudig terug te vinden zijn bij een audit, incident of verzekeringsvraag.

Een goed registratiesysteem voorkomt veel zoekwerk. Zeker bij grotere aantallen apparaten is het handig wanneer serienummers, locaties, keuringsdata en meetwaarden overzichtelijk worden opgeslagen.

Is keuren volgens NEN 3140 verplicht?

De NEN 3140 zelf is geen wet. Toch wordt de norm in de praktijk veel gebruikt om invulling te geven aan de verplichting van de werkgever om een veilige werkomgeving te bieden.

Elektrische arbeidsmiddelen moeten veilig gebruikt kunnen worden. Door periodiek te inspecteren, worden beschadigingen en defecten vroegtijdig gevonden. Daarmee verkleint u de kans op elektrische schokken, brandgevaar, uitval en ongevallen.

Daarnaast stellen verzekeraars regelmatig eisen aan het periodiek controleren van elektrische arbeidsmiddelen. In veel situaties wordt daarbij verwezen naar inspectie volgens de NEN 3140.

Welke apparatentester past bij uw situatie?

Bij de keuze voor een NEN 3140 apparatentester is het aantal keuringen per jaar een goed uitgangspunt. Hoe meer apparaten u keurt, hoe belangrijker snelheid, geheugen, software en automatische testprocedures worden.

Voor kleine aantallen elektrische arbeidsmiddelen is een eenvoudige apparatentester vaak voldoende. U voert de metingen uit, leest de resultaten af en verwerkt deze handmatig of via eenvoudige software.

Wanneer u regelmatig keurt, wordt opslag van meetgegevens belangrijker. Een tester met geheugen en rapportagesoftware bespaart tijd en voorkomt fouten in de administratie.

Voor grote aantallen keuringen is een geavanceerde tester de meest efficiënte keuze. Denk aan automatische testprocedures, touchscreenbediening, barcode- of QR-codegebruik, app-koppelingen en uitgebreide rapportagemogelijkheden.

Metrel heeft verschillende apparatentesters voor het keuren van elektrische arbeidsmiddelen. Welke tester het beste past, hangt af van uw toepassing, maar ook de Eazypat of de Safety Pat van Nieaf-Smit zijn uitstekende apparaten.

Op onze website Meetwinkel.nl vindt u een verscheidenheid aan testers van verschillende merken.

Advies nodig?

Welke elektrische arbeidsmiddelen u moet keuren, hangt af van uw apparaten, gebruiksomgeving en risico’s. Begin daarom altijd met een goede inventarisatie en bepaal daarna welke keuringsmethode het beste past.

Gaat u zelf keuren, dan zijn een goede opleiding, een duidelijke werkinstructie en een passende apparatentester onmisbaar. Besteedt u de keuring uit, zorg dan dat de administratie en herkeuringsdata goed bewaakt blijven.

Heeft u vragen over NEN 3140 apparatentesters, software, keuringsstickers of startkits? Aarzel dan niet en neem contact met ons op 088-2450000 of via mail: info@meetwinkel.nl.