Lekstroom meten met een lekstroomtang
Lekstroom in elektrische installaties kan gevaarlijke situaties veroorzaken en de levensduur van apparatuur verkorten. Denk aan schokgevaar, ongewenst aanspreken van aardlekschakelaars, storingen in apparatuur of in ernstige gevallen zelfs brandgevaar.
Met een lekstroomtang, ook wel aardlekstroomtang genoemd, spoort u lekstromen snel en nauwkeurig op. Het voordeel is dat u vaak kunt meten zonder de installatie of machine uit te schakelen. Wel vraagt het gebruik van een lekstroomtang om kennis, zorgvuldigheid en de juiste meetmethode.
In dit artikel leggen wij uit wat lekstroom is, welke oorzaken er kunnen zijn en hoe u een lekstroomtang correct gebruikt.
Wat is lekstroom?
Lekstroom ontstaat wanneer elektrische stroom via een ongewenste weg wegvloeit. In een goed werkende stroomkring is de stroom die via de fase of fasen naar een apparaat gaat gelijk aan de stroom die via de nul of andere actieve geleiders terugkomt. Is er een verschil tussen de heen- en teruggaande stroom, dan spreken we van verschilstroom of lekstroom.
Die lekstroom kan bijvoorbeeld weglekken via beschadigde isolatie, vocht, vervuiling, een metalen behuizing, de beschermingsleiding of aarde. Kleine lekstromen komen in veel elektrische installaties voor en zijn niet altijd direct gevaarlijk. Hogere of toenemende lekstromen kunnen echter wijzen op een defect, veroudering of een onveilige situatie.
Wat zijn de gevolgen van lekstroom?
Lekstroom kan verschillende gevolgen hebben. Een belangrijke is schokgevaar. Wanneer een metalen behuizing onder spanning komt te staan, kan bij aanraking een gevaarlijke situatie ontstaan. Ook kan lekstroom leiden tot het ongewenst uitschakelen van aardlekschakelaars, waardoor machines of installatiedelen onverwacht uitvallen.
Daarnaast kan lekstroom elektrische apparatuur beschadigen of de levensduur verkorten. Door warmteontwikkeling of aantasting van isolatiemateriaal kan in sommige gevallen zelfs brand ontstaan. Tijdig meten en beoordelen van lekstroom helpt om storingen en gevaarlijke situaties te voorkomen.
Oorzaken van lekstroom
Lekstroom kan meerdere oorzaken hebben. De meest voorkomende zijn:
Beschadigde of verouderde isolatie
Wanneer isolatie beschadigd, verouderd of vervuild is, kan stroom via een ongewenste weg wegvloeien.
Slecht aangesloten of beschadigde beschermingsleiding
Een ontbrekende, onderbroken of slecht aangesloten aardverbinding kan ervoor zorgen dat foutstromen niet veilig worden afgevoerd. Dit vergroot het risico op aanraakspanning.
Beschadigde kabels
Scheuren, knikken, slijtage of mechanische beschadiging van kabels kunnen leiden tot lekstromen.
Vocht en vervuiling
Vocht, stof en geleidende vervuiling kunnen de isolatiewaarde verminderen. Hierdoor kan stroom via een andere weg wegvloeien.
Defecte apparatuur
Bij defecte componenten, filters, motoren, voedingen of verwarmingselementen kan lekstroom ontstaan.
Harmonischen en niet-lineaire belastingen
Niet-lineaire apparatuur, frequentieregelaars, schakelende voedingen en EMC-filters kunnen harmonischen en afleidstromen veroorzaken. Dit kan invloed hebben op de gemeten lekstroom en op het gedrag van aardlekschakelaars.
Het oplossen van lekstroom begint altijd met meten. Afhankelijk van de situatie gebruikt u hiervoor bijvoorbeeld een aardlekschakelaartester, een installatietester, een multimeter met lekstroomfunctie of een lekstroomtang.
Wat is een lekstroomtang?
Een lekstroomtang is een stroomtang die speciaal is ontworpen voor het meten van zeer kleine stromen. Met een gewone stroomtang meet u meestal de stroom door één geleider. Met een lekstroomtang kunt u juist het verschil meten tussen de heen- en teruggaande stroom in een stroomkring.
Bij een verschilstroommeting plaatst u de bek van de tang om alle actieve geleiders van dezelfde stroomkring tegelijk. Bij een éénfasegroep zijn dat fase en nul. Bij een driefasengroep zijn dat de drie fasen en, indien aanwezig, de nul. De beschermingsleiding wordt hierbij niet meegenomen in de bek van de tang.
Wanneer de installatie in orde is, heffen de magnetische velden van de heen- en teruggaande stromen elkaar op. Blijft er een verschil over, dan toont de lekstroomtang deze waarde als lekstroom of verschilstroom.
Wilt u juist weten hoeveel stroom er door de beschermingsleiding loopt? Dan plaatst u de lekstroomtang alleen om de beschermingsleiding.
Lekstroomtangen bij Meetwinkel
Bij Meetwinkel vindt u verschillende lekstroomtangen voor het opsporen en meten van lekstromen in installaties, machines en elektrische arbeidsmiddelen. Afhankelijk van het model meten deze tangen zeer kleine stromen met een hoge resolutie, maar ook grotere stromen.
De specificaties verschillen per merk en type. Denk hierbij aan resolutie, meetbereik, bekopening, True RMS-meting, filterfuncties, datahold, min/max-functies en draadloze communicatie. In ons assortiment vindt u onder andere lekstroomtangen van Fluke, Sonel, Kyoritsu, Beha-Amprobe en GMC-Instruments.
Heeft u hulp nodig bij het kiezen van de juiste lekstroomtang? Neem dan contact met ons op of vraag een productdemonstratie aan.
Een lekstroomtang gebruiken
Voordat u begint met meten, is het belangrijk om de juiste voorzorgsmaatregelen te nemen. Controleer of de lekstroomtang geschikt is voor de installatie waarin u gaat meten. Let daarbij op de meetcategorie, de maximale spanning, het meetbereik en de staat van het instrument.
Lees ook altijd de handleiding van de betreffende lekstroomtang. Controleer of de batterijen voldoende geladen zijn en of de bek van de tang goed sluit. Zorg daarnaast dat niemand de te meten apparatuur onverwacht bedient tijdens de meting.
Stap-voor-stap lekstroom meten
Stap 1: Kies de juiste meetfunctie
Zet de lekstroomtang op de juiste functie en het juiste meetbereik. Is de verwachte lekstroom onbekend? Begin dan met een hoger meetbereik en schakel daarna terug naar een lager bereik voor een nauwkeuriger meetresultaat.
Stap 2: Bepaal wat u wilt meten
Wilt u de verschilstroom van een groep of kabel meten? Plaats dan alle actieve geleiders samen in de bek van de tang. Bij éénfase is dat fase en nul. Bij driefase zijn dat L1, L2, L3 en eventueel de nul.
Wilt u de stroom door de beschermingsleiding meten? Plaats de tang dan alleen om de beschermingsleiding.
Stap 3: Plaats de tang correct
Sluit de bek volledig rondom de geleider of geleiders. Zorg dat de geleiders goed in de bek liggen en dat de tang niet scheef of half open staat. Een niet goed gesloten bek kan de meting beïnvloeden.
Stap 4: Lees de meetwaarde af
Op het display verschijnt de gemeten stroom. Bij een verschilstroommeting wijst een waarde boven nul op een verschil tussen de heen- en teruggaande stroom. Dat kan duiden op lekstroom, maar hoeft niet altijd direct op een gevaarlijke situatie te wijzen.
Stap 5: Noteer en beoordeel de waarde
Gebruik eventueel de HOLD-functie om de waarde vast te zetten. Noteer de meetwaarde en vergelijk deze met de geldende eisen, de installatiegegevens, de fabrikantgegevens of eerdere meetwaarden.
Stap 6: Zoek de oorzaak
Is de lekstroom te hoog of neemt deze toe? Schakel dan installatiedelen of verbruikers gecontroleerd af om de oorzaak te lokaliseren. Zo kunt u bepalen of de lekstroom wordt veroorzaakt door een kabel, machine, voeding, motor, filter of ander component.
Stap 7: Los het probleem veilig op
Laat de oorzaak van de lekstroom verhelpen door een deskundige persoon. Denk aan het vervangen van beschadigde kabels, het herstellen van isolatie, het controleren van de beschermingsleiding of het repareren van defecte apparatuur.
Waar moet u op letten bij het gebruiken van een lekstroomtang?
Veiligheid staat altijd voorop. Let daarom op de volgende punten:
Gebruik de lekstroomtang uitsluitend voor toepassingen waarvoor het instrument is ontworpen.
Voer geen metingen uit in de nabijheid van ontvlambare gassen of dampen.
Open het batterijcompartiment nooit tijdens een meting. Schakel het instrument uit voordat u batterijen vervangt.
Vervang batterijen niet wanneer het instrument vochtig is.
Stel het instrument niet onnodig bloot aan direct zonlicht, extreme temperaturen, vocht of vervuiling.
Overschrijd nooit de maximale spanning, stroom of meetcategorie van de betreffende lekstroomtang. Staat in de handleiding bijvoorbeeld dat metingen boven 300 V AC niet zijn toegestaan, voer deze meting dan niet uit.
Gebruik persoonlijke beschermingsmiddelen wanneer de werkomgeving of installatie dit vereist.
Werk altijd volgens de geldende veiligheidsprocedures voor elektrische installaties.
Geavanceerde functies van moderne lekstroomtangen
Moderne lekstroomtangen beschikken vaak over functies die het meten eenvoudiger en betrouwbaarder maken. Denk bijvoorbeeld aan True RMS-meting. Dit is belangrijk bij installaties met niet-sinusvormige stromen, zoals installaties met frequentieregelaars, schakelende voedingen of andere niet-lineaire belastingen.
Ook filterfuncties kunnen nuttig zijn. Hiermee kan ongewenste ruis worden onderdrukt, zodat u beter kunt beoordelen welke lekstroom werkelijk relevant is voor de storing of inspectie.
Voorbeelden van geavanceerde lekstroomtangen zijn de Fluke 368 FC en Fluke 369 FC. Deze modellen beschikken over True RMS-meting en zijn bedoeld voor het meten, documenteren en vergelijken van lekstroomwaarden. De Fluke 369 FC heeft een bekopening van 61 mm, een resolutie tot 1 µA en een meetbereik tot 60 A.
Ook andere merken bieden lekstroomtangen met specifieke voordelen. Zo zijn er modellen met een grote bekopening voor het omvatten van meerdere geleiders tegelijk. De Kyoritsu 2413R heeft bijvoorbeeld een bekopening van 68 mm en is geschikt om drie of vier geleiders samen te omvatten voor een lekstroommeting.
De juiste lekstroomtang kiezen
Welke lekstroomtang het beste past, hangt af van de toepassing. Voor het meten van kleine lekstromen is vooral de resolutie belangrijk. Voor grotere kabels of driefasenmetingen is de bekopening van belang. Werkt u in installaties met frequentieregelaars of schakelende voedingen, dan zijn True RMS-meting en filterfuncties vaak onmisbaar.
Let bij uw keuze onder andere op:
- het meetbereik;
- de resolutie;
- de bekopening;
- True RMS-functionaliteit;
- filterfunctie;
- datahold en min/max-functie;
- logging of draadloze communicatie;
- de veiligheidscategorie;
- toepassing binnen NEN 3140- of NEN 1010-inspecties.
Hulp nodig bij lekstroom meten?
Lekstroom meten lijkt eenvoudig, maar de juiste meetmethode is bepalend voor een betrouwbare uitkomst. Meet u om één losse fase, dan meet u de belastingstroom. Meet u om fase en nul samen, dan meet u de verschilstroom. En meet u om de beschermingsleiding, dan meet u de stroom die daadwerkelijk via de beschermingsleiding loopt.
Heeft u vragen over het meten van lekstroom of zoekt u een geschikte lekstroomtang voor uw toepassing? De specialisten van Meetwinkel helpen u graag bij het maken