Onderhoud, inspectie en keuring van arbeidsmiddelen: wat is het verschil?
Arbeidsmiddelen moeten tijdens het gebruik veilig blijven. Daarvoor zijn onderhoud, inspecties en keuringen nodig. Deze begrippen worden vaak door elkaar gebruikt, maar hebben ieder een andere betekenis.
Kort samengevat:
- Onderhoud houdt een arbeidsmiddel in goede staat.
- Inspectie brengt zichtbare gebreken en afwijkingen aan het licht.
- Keuring bepaalt of het arbeidsmiddel veilig gebruikt mag worden.
Wat zijn arbeidsmiddelen?
Arbeidsmiddelen zijn gereedschappen, apparaten, machines en hulpmiddelen die tijdens het werk worden gebruikt. Denk aan:
- elektrisch gereedschap;
- verlengsnoeren en kabelhaspels;
- ladders en trappen;
- machines;
- hijs- en hefmiddelen;
- magazijnstellingen;
- lasapparatuur;
- persoonlijke valbeveiliging.
De werkgever moet ervoor zorgen dat deze arbeidsmiddelen geschikt en veilig zijn en in een goede staat worden gehouden.
Wat is onderhoud?
Onderhoud bestaat uit werkzaamheden waarmee een arbeidsmiddel goed en veilig blijft functioneren.
Bij preventief onderhoud worden werkzaamheden uitgevoerd voordat een storing ontstaat, zoals:
- reinigen en smeren;
- onderdelen afstellen;
- filters en slijtagedelen vervangen;
- verbindingen vastzetten.
Correctief onderhoud vindt plaats nadat een defect is vastgesteld. Denk aan het vervangen van een beschadigde kabel, een defecte schakelaar of een gebroken onderdeel.
Onderhoud herstelt of voorkomt gebreken, maar is niet automatisch hetzelfde als een keuring.
Wat is een inspectie?
Een inspectie is een controle op de staat en werking van een arbeidsmiddel. Hierbij wordt vooral gekeken naar zichtbare of direct waarneembare afwijkingen, zoals:
- beschadigingen en slijtage;
- losse of ontbrekende onderdelen;
- beschadigde kabels en stekkers;
- ontbrekende beschermkappen;
- vervorming of corrosie;
- een afwijkend geluid of een slechte werking.
Controle vóór gebruik
De gebruiker hoort een arbeidsmiddel vóór gebruik kort te controleren. Een medewerker controleert bijvoorbeeld of de kabel, stekker, behuizing en veiligheidsvoorzieningen niet beschadigd zijn.
Wordt een gevaarlijk gebrek gevonden, dan mag het arbeidsmiddel niet worden gebruikt.
Periodieke inspectie
Een periodieke inspectie is uitgebreider. Hierbij wordt meestal een controlelijst gebruikt en worden de bevindingen vastgelegd. Een inspectie kan onderdeel zijn van een keuring, maar is niet altijd een volledige keuring.
Wat is een keuring?
Tijdens een keuring beoordeelt een deskundige keurmeester systematisch of een arbeidsmiddel nog veilig gebruikt kan worden.
Een keuring kan bestaan uit:
- identificatie van het arbeidsmiddel;
- visuele inspectie;
- functionele beproeving;
- metingen en aanvullende tests;
- beoordeling van de resultaten;
- vastlegging in een keuringsrapport;
- goedkeuring of afkeuring.
Welke controles en metingen nodig zijn, hangt af van het soort arbeidsmiddel en de risico’s.
Het verschil in één overzicht
| Onderdeel | Onderhoud | Inspectie | Keuring |
|---|---|---|---|
| Doel | Het arbeidsmiddel goed en veilig houden | Gebreken en afwijkingen signaleren | Vaststellen of veilig gebruik mogelijk is |
| Werkzaamheden | Reinigen, smeren, afstellen en repareren | Bekijken en functioneel controleren | Inspecteren, testen, meten en beoordelen |
| Uitvoerder | Monteur of technische dienst | Gebruiker of inspecteur | Deskundige keurmeester |
| Resultaat | Onderhouden of gerepareerd arbeidsmiddel | Overzicht van afwijkingen | Goedkeuring of afkeuring |
| Registratie | Onderhoudsregistratie | Controlelijst of inspectierapport | Keuringsrapport |
Onderhoud is geen keuring
Een arbeidsmiddel is na een onderhoudsbeurt niet automatisch goedgekeurd. Een monteur kan onderdelen vervangen, maar daarmee is nog niet altijd vastgesteld dat alle veiligheidsvoorzieningen goed functioneren.
Andersom vervangt een keuring het onderhoud niet. Een arbeidsmiddel kan worden goedgekeurd, maar later alsnog onderhoud nodig hebben.
Onderhoud, inspectie en keuring vullen elkaar daarom aan.
Is een keuringssticker voldoende?
Een keuringssticker maakt snel zichtbaar dat een arbeidsmiddel is gekeurd. De sticker is echter geen volledig bewijs van de uitgevoerde keuring.
In het keuringsrapport staat onder andere:
- welk arbeidsmiddel is gekeurd;
- wanneer en door wie de keuring is uitgevoerd;
- welke controles en metingen zijn verricht;
- welke gebreken zijn vastgesteld;
- of het arbeidsmiddel is goedgekeurd of afgekeurd.
Het keuringsrapport is dus de inhoudelijke onderbouwing. De sticker geeft alleen de keuringsstatus weer.
Hoe vaak moeten arbeidsmiddelen worden gekeurd?
Er geldt niet voor ieder arbeidsmiddel één vaste keuringsfrequentie. De termijn wordt onder andere bepaald door:
- het type arbeidsmiddel;
- de risico’s tijdens het gebruik;
- de gebruiksfrequentie;
- de gebruiksomstandigheden;
- slijtage en beschadiging;
- de voorschriften van de fabrikant;
- eerdere keuringsresultaten;
- normen en brancheafspraken;
- de risico-inventarisatie en -evaluatie.
Een machine die dagelijks in een zware of vochtige omgeving wordt gebruikt, zal meestal vaker gecontroleerd moeten worden dan een apparaat dat slechts af en toe in een droge werkplaats wordt ingezet.
Wanneer is een extra keuring nodig?
Een extra keuring kan nodig zijn na een gebeurtenis die invloed heeft op de veiligheid, zoals:
- een ongeval of bijna-ongeval;
- een val, botsing of overbelasting;
- een ingrijpende reparatie;
- een wijziging aan het arbeidsmiddel;
- langdurige stilstand;
- verplaatsing en herinstallatie;
- blootstelling aan vocht, chemicaliën of extreme temperaturen.
Het arbeidsmiddel mag pas opnieuw worden gebruikt wanneer voldoende is vastgesteld dat het veilig is.
Wie mag arbeidsmiddelen keuren?
De keuring moet worden uitgevoerd door een deskundige persoon. De keurmeester moet beschikken over voldoende kennis van:
- het arbeidsmiddel;
- de risico’s;
- de geldende normen en voorschriften;
- de inspectie- en meetmethoden;
- het beoordelen van gebreken en meetresultaten;
- rapportage en registratie.
Veel arbeidsmiddelen mogen door een deskundige medewerker binnen de eigen organisatie worden gekeurd. Voor bepaalde arbeidsmiddelen gelden aanvullende wettelijke eisen en moet een gespecialiseerde keuringsinstantie worden ingeschakeld.
Wat te doen bij een afkeuring?
Wordt een gevaarlijk gebrek vastgesteld, dan moet het arbeidsmiddel direct buiten gebruik worden gesteld.
Een goede werkwijze is:
- stop het gebruik;
- voorkom dat het arbeidsmiddel opnieuw wordt ingeschakeld;
- breng een duidelijke afkeurmarkering aan;
- registreer het gebrek;
- laat het arbeidsmiddel repareren of voer het af;
- laat het na reparatie opnieuw beoordelen.
Het arbeidsmiddel mag pas na vrijgave weer worden gebruikt.
Zelf arbeidsmiddelen keuren
Organisaties kunnen veel algemene arbeidsmiddelen door eigen medewerkers laten keuren. Dit kan praktisch en kostenbesparend zijn, vooral wanneer veel gereedschappen, ladders, trappen of andere arbeidsmiddelen aanwezig zijn.
De medewerker moet wel voldoende zijn opgeleid en beschikken over geschikte controlelijsten, meetapparatuur en registratiemiddelen.
Ingenium – de Opleider verzorgt klassikale cursussen en e-learnings voor het keuren van verschillende arbeidsmiddelen. Meetwinkel.nl levert de benodigde meetinstrumenten, keuringsstickers en overige keuringsbenodigdheden.
Conclusie
Onderhoud, inspectie en keuring hebben ieder een eigen doel:
Onderhoud voorkomt of herstelt defecten.
Inspectie signaleert gebreken en afwijkingen.
Keuring bepaalt of het arbeidsmiddel veilig gebruikt mag worden.
Door deze werkzaamheden goed op elkaar af te stemmen, blijven arbeidsmiddelen aantoonbaar veilig en worden defecten tijdig ontdekt.